زایمان در «کوه مقدس» ممنوع است

هیچ آبی را به زلالی و پررنگی آبی که بر پهنه آب‌های پیرامون سواحل یونان نقش می‌بندد، نمی‌شناسم. و هیچ مکانی را عجیب‌تر و افسونگرتر از این «کوه مقدس» سراغ ندارم؛ کوهی که پاهایش را در آن آب‌ها فرو برده و بر فراز شبه‌جزیره آتوس، در حاشیه منطقه مقدونیه مرکزی، در دورترین نقطه شمال یونان، سر برافراشته است.
نخستین چیزی که با نزدیک‌شدن کشتی به ساحل ناهموار به چشم می‌آید، تندیس مرمرین سفید ارسطو، بزرگ‌ترین فیلسوف، است. در پس آن، مجموعه‌ای از صومعه‌های کهن دیده می‌شود که از شیب صخره‌های سر به فلک کشیده آویخته‌اند و بیشترشان به قرن نهم میلادی بازمی‌گردند. صدها راهب ارتدوکس در این صومعه‌ها زندگی می‌کنند و واپسین بخش عمر خود را به تأمل و نیایش می‌گذرانند؛ در انتظار لحظه کوچ، همچون نهنگ‌های سالخورده.
در افسانه‌ها آمده است که مریم عذرا از این کوه دیدن کرده و سپس این مکان به او بخشیده شده است تا «باغ و بهشت و پناهگاهی امن برای جویندگان رستگاری» باشد. این را هم‌صحبتم می‌گوید؛ راهبی یونانی که به نودسالگی نزدیک شده و تنها آرزویش در این دنیا آن است که در همین مکان چشم از جهان فروبندد. اینجا یکی از مراکز اصلی معنویت در مذهب ارتدوکس مسیحی است و از چند دهه پیش نیز به پایگاه جریان بیزانسی مخالف اندیشه غربی تبدیل شده؛ جریانی که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، کارزار بیدارکردن دوباره آن را رهبری می‌کند.
اما شگفتی این کوه، که بر دامنه‌های آن صومعه‌هایی چون شاهکارهای معماری پراکنده‌اند و مجموعه‌هایی از شمایل‌های گران‌بها و نسخه‌های خطی کمیاب را در خود جای داده‌اند، در این است که این سرزمین با مساحت ۳۳۵ کیلومتر مربع، تنها مکان در اتحادیه اروپاست که زایمان در آن ممنوع است؛ زیرا ورود هر موجود ماده‌ای، چه انسان و چه حیوان، به‌کلی ممنوع است.
هم‌صحبتم درباره دلایل این ممنوعیت توضیح می‌دهد: «این سنت به قرون وسطی بازمی‌گردد و هدف آن حفظ زندگی رهبانی و اختصاص کامل وقت به نماز و عبادت است.» سپس می‌افزاید: «آخرین زنی که بدون تغییر قیافه و پنهان‌کردن هویتش پا به این کوه گذاشت، هلنا، همسر امپراتور صربستان و یونان، در سال ۱۳۴۷ میلادی بود.»
هنگامی که یونان در سال ۱۹۷۹ به جامعه اقتصادی اروپا پیوست، درخواست کرد که به این کوه «وضعیتی ویژه» اعطا شود تا بتواند سنت‌های موروثی خود را بیرون از چارچوب قواعد مشترکی حفظ کند که ورود هر شهروند اروپایی را، فارغ از جنسیت، نژاد یا باور دینی، به هر منطقه‌ای از اروپا مجاز می‌دانند.
پس از ماه‌ها مذاکره دشوار، کوه آتوس و صومعه‌های پراکنده در پیرامون آن از این وضعیت ویژه برخوردار شدند و «تعیین جزئیات به مرحله‌ای بعد موکول شد»؛ مرحله‌ای که تا امروز همچنان ادامه دارد. با این حال، غریو اعتراض جنبش‌های زنان از آن زمان تاکنون فروکش نکرده است. اکنون این جنبش‌ها خواهان لغو این وضعیت ویژه و اجازه ورود زنان به کوه مقدس‌اند و به تصمیم اخیر راهبان استناد می‌کنند که به ده‌ها گربه ماده اجازه ورود به این مکان را داده‌اند تا لشکر موش‌هایی را که در آنجا پراکنده شده و به‌سرعت تکثیر شده‌اند، از میان ببرند.