اميل امين
نویسنده مصری
TT

قاره اروپا و منازعات منطقه خاکستری

از دوم نوامبر جاری، اروپا در معرض سیلی از تهدیدها قرار گرفته است؛ تهدیدهایی که از گزارش وجود بمب در ده‌ها پرواز داخلی و خارجی آغاز شد و سپس به اتاق‌های خبر شبکه‌های تلویزیونی و حتی یخچال‌های فروشگاه‌های بزرگ زنجیره‌ای گسترش یافت. بزرگ‌ترین نگرانی اکنون آن است که دامنه این تهدیدها به کل نظام بانکی اروپا نیز کشیده شود.
در اینجا، بی‌آنکه کمترین ارتباطی با نظریه توطئه‌ای داشته باشیم که گاهی بر جهان حکم می‌راند، پرسشی در برابر ذهن راهبردی مطرح می‌شود: «آیا اروپا وارد مرحله تازه‌ای از منازعات بین‌المللی شده است؛ مرحله‌ای که در آن جنگ دیگر لزوماً به معنای عبور تانک‌ها از مرزها، پرواز هواپیماهای دشمن بر فراز پایتخت‌ها یا حتی شلیک موشک به تأسیسات نظامی نیست؟»
به گفته الیزابت براو، از شورای آتلانتیک در واشنگتن، تهدیدهای اخیر در چارچوب آنچه «منازعات منطقه خاکستری» نامیده می‌شود، قرار می‌گیرند؛ یعنی منازعاتی که در فضای نامرئی میان صلح سرد و جنگ گرم جریان دارند.
جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، حملاتی را که زیرساخت‌های اروپایی را هدف می‌گیرند، نه زیرساخت‌های نظامی، نوعی دور زدن رویارویی مستقیم با قاره کهن می‌داند. منطق این رویکرد چنین است: اگر به ارتش کشوری دیگر حمله کنید، ارتش آن کشور پاسخ خواهد داد؛ این طبیعت جنگ است. اما اگر زیرساخت‌های غیرنظامی را هدف بگیرید، آن کشور چه خواهد کرد؟ بی‌تردید با نیروی نظامی پاسخ نخواهد داد؛ زیرا چنین واکنشی به جنگ منجر می‌شود.
از اینجا می‌توان با اطمینان گفت که اروپایی‌ها با چالشی متفاوت روبه‌رو هستند؛ چالشی که در آن، دست‌کم تا این لحظه، هدف جنگ اشغال سرزمین‌هایشان نیست، بلکه فرسوده‌کردن توان نهادی آن‌ها و دامن‌زدن به هراس سازمان‌یافته در میان مردمشان است. این امر به معنای تضعیف اعتماد شهروندان به دولت‌هایشان، بی‌ثبات‌کردن بازارها، مختل‌ساختن تلاش دستگاه‌های امنیت داخلی و نهادهای اطلاعاتی خارجی و در نهایت، کاشتن بذر تردید درباره توانایی آن‌ها در حفاظت از شهروندان، پس‌اندازها و منافعشان است.
پرسش بزرگ و نگران‌کننده این است: چه کسانی پشت این حملات قرار دارند؛ حملاتی که برخی تمایل دارند آن‌ها را بخشی از جنگ ترکیبی بدانند؛ جنگی که گاه پیش‌درآمد جنگ در شکل و شمایل کلاسیک آن است؟
پاسخ، در واقع، آسان نیست. چه‌بسا نسبت‌دادن این تهدیدها به کشوری که با اروپا دشمنی دارد، بسیار ساده باشد؛ اما در عین حال نمی‌توان نقش بازیگران غیردولتی را نادیده گرفت؛ بازیگرانی که امروزه همچون خنجرهایی در پهلوی دولت‌های ملی به کار گرفته می‌شوند.
آنچه شناسایی طرف‌های مسئول یا نشانه‌رفتن انگشت اتهام به سوی نهادها و طرف‌های مشخص را دشوارتر می‌کند، ناتوانی دستگاه‌های اطلاعاتی اروپا در تعیین منشأ این تهدیدهاست.
آیا میان حملات اخیر و هشدارهای پیشین اروپا، که مردم را به ذخیره‌سازی آب و مواد غذایی فرامی‌خواند و در بیشتر کشورهای این قاره منتشر شده بود، ارتباطی وجود دارد؟
به نظر نمی‌رسد پاسخ این پرسش اکنون روشن باشد؛ اما در هر صورت، مختل‌کردن زنجیره تأمین مواد غذایی و خدمات پزشکی از طریق حملات سایبری، تاکتیکی قطعی برای قرار دادن اروپایی‌ها در معرض تجربه‌ای به نظر می‌رسد که خاطرات و هراس‌های جنگ‌های بزرگ را در ذهنشان زنده می‌کند؛ همان هراس‌هایی که تجربه شیوع همه‌گیری «کووید ـ ۱۹» چند سال پیش بر شدت آن‌ها افزود.
در میان نکاتی که از چشم‌ها پنهان می‌مانند و تنها کارشناسان تحقیقات امنیتی از آن‌ها آگاه‌اند، پیوند میان حملات منطقه خاکستری و جنگ‌های نظامی احتمالی در آینده‌ای نزدیک قرار دارد. منظورمان از این سخن چیست؟
به‌اختصار، کافی است به موفقیت حملات علیه یخچال‌های فروشگاه‌های بزرگ مواد غذایی توجه کنیم؛ حملاتی که باعث شد دمای داخل آن‌ها به پنجاه درجه سانتی‌گراد برسد.
در اینجا این پرسش مطرح می‌شود: آیا کسی در پی آن است که امکان ازکارانداختن سامانه‌های خنک‌کننده پشتیبان پایگاه‌های نظامی در بریتانیا، فرانسه و آلمان و نیز سامانه‌های واکنش اضطراری و حیاتی را آزمایش کند؟
اروپا امروز، به احتمال زیاد، در آستانه دوره‌ای تاریخی از دگرگونی در ماهیت منازعات میان قدرت‌های بزرگ قرار دارد. جنگ ترکیبی دیگر مفهومی نظری نیست که در آکادمی‌های نظامی و مراکز مطالعات راهبردی درباره آن بحث شود، بلکه به چارچوبی تفسیری برای فهم فعالیت‌های خصمانه‌ای تبدیل شده است که در حال وقوع‌اند؛ فعالیت‌هایی که اغلب در منطقه میان صلح و جنگ رخ می‌دهند و ممکن است سرآغاز رویارویی‌هایی داغ‌تر باشند.
آنچه امروز در اروپا می‌گذرد، سخنان امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، را به یاد می‌آورد که در ۲۵ آوریل ۲۰۲۴، طی سخنرانی خود در دانشگاه سوربن پاریس، بیان کرد: «امروز باید درباره این واقعیت روشن باشیم که اروپایی که در آن زندگی می‌کنیم، فناپذیر است و ممکن است بمیرد.»
مکرون در آن سخنرانی، سخنی از پل والری، متفکر و شاعر مشهور فرانسوی، را نقل کرد که پس از جنگ جهانی اول گفته بود: «ما تمدن‌ها اکنون می‌دانیم که زوال‌پذیریم و ممکن است از میان برویم.» او این مفهوم را به آینده اتحادیه اروپا و چالش‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی پیش روی این قاره تعمیم داد.
آیا چهره اروپایی که می‌شناسیم، بنا بر پیش‌بینی مائوریتسیو فراریس، نویسنده و فیلسوف ایتالیایی، در سال ۲۰۲۹ ناپدید خواهد شد؟
ادامه دارد.