انعام کجه جی
روزنامه نگار ونویسنده
TT

رئیس‌جمهوری و دکمه هسته‌ای

رئیس‌جمهوری تازه‌انتخاب‌شده فرانسه وقتی با تهدید روسیه به استفاده از سلاح هسته‌ای روبه‌رو می‌شود، چه می‌کند؟ این خلاصه داستان فیلم «ژوپیتر» است که چند روز پیش به سالن‌های سینما آمد. نمایش این فیلم هم‌زمان با بحث‌هایی در فرانسه درباره آینده توان هسته‌ای این کشور صورت می‌گیرد. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، بهار گذشته از افزایش شمار کلاهک‌های هسته‌ای این کشور خبر داد. او از «بازدارندگی پیشرفته» و تقویت همکاری با کشورهای متحد اروپایی سخن گفت. بااین‌حال، تصمیم برای فشردن دکمه شلیک سلاح هسته‌ای همچنان تنها در اختیار رئیس‌جمهوری است.
همیشه از خودم پرسیده‌ام راز جذابیتی که فیلم‌های مربوط به زندگی صاحبان قدرت برای تماشاگران دارند، چیست. ده‌ها فیلم درباره رؤسای‌جمهوری آمریکا و اروپا ساخته شده است. لامبر ویلسون نقش شارل دوگل را بازی کرد. میشل فوئلموز نیز در نقش ژاک شیراک ظاهر شد. دنیس کواید نقش رونالد ریگان را ایفا کرد و وودی هارلسون در نقش لیندون جانسون ظاهر شد. سباستین استن نیز در قالب دونالد ترامپ بر پرده سینما دیده شد.
در جهان عرب هم فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی درباره جمال عبدالناصر، انور السادات، ملک فاروق و صدام حسین دیده‌ایم. همچنین رمان‌هایی درباره عبدالکریم قاسم، القذافی و بورقیبه منتشر شده است. چرا هیچ‌یک از کارگردانان ما استعداد خود را به کار نگرفته و با ساخت فیلمی درباره یاسر عرفات وارد میدان نشده است؟ به نظر من، او در تاریخ معاصر ما شخصیتی به‌غایت دراماتیک است.
در فیلم «ژوپیتر»، دنیس منوشه نقش رئیس‌جمهوری فرانسه را بازی می‌کند؛ بازیگری تنومند و چهارشانه که هیچ شباهتی به مکرون ندارد. بااین‌حال، داستان فیلم ما را به تلاش رئیس‌جمهوری برای تقویت توان هسته‌ای فرانسه و حمایت او از اوکراین در جنگ با روسیه ارجاع می‌دهد.
ماجرا از جایی آغاز می‌شود که رئیس‌جمهوری روسیه هدف سوءقصد قرار می‌گیرد. او تصمیم می‌گیرد از رقیب خود و کسانی که از او حمایت می‌کنند، انتقام بگیرد. خطر وقوع جنگی هسته‌ای وجود دارد و رئیس‌جمهوری فرانسه خود را در برابر کشمکشی میان باورهای شخصی و وظایفی می‌بیند که مقامش بر دوش او گذاشته است. او همان کسی است که رمز استفاده از مرگبارترین سلاح جهان را در اختیار دارد.
رئیس‌جمهوری مشاوران نظامی و سیاسی خود را فرا می‌خواند و همگی در «ژوپیتر»، مرکز فرماندهی مستحکمی در زیر کاخ الیزه، مستقر می‌شوند. تصمیمی که پیش روی آن‌هاست، صرفاً نظامی نیست، بلکه تصمیمی اخلاقی است که سرنوشت بشریت را در بر می‌گیرد.
در میان مشاوری که مشتاق پاسخ نظامی است و ژنرالی که به خویشتن‌داری توصیه می‌کند، بخشی از فیلم به تراژدی شخصی رئیس‌جمهوری نیز می‌پردازد؛ او با ناپدید شدن دخترش روبه‌روست. این رویدادها را نمی‌توان از شرایط کنونی فرانسه و فضای حاکم بر رقابت انتخاباتی آینده این کشور جدا دانست.
مقام ریاست‌جمهوری تنها به معنای اداره پرونده‌های اقتصادی و اجتماعی نیست، بلکه مسئولیت اتخاذ تصمیم‌های راهبردی را نیز بر دوش رئیس‌جمهوری می‌گذارد؛ تصمیم‌هایی که ممکن است پیامدهای گسترده‌ای در سطح بین‌المللی داشته باشند و مهم‌ترین آن‌ها، تصمیم به استفاده از قدرت هسته‌ای است.
بمب‌ها زمانی که دست فشردهنده دکمه می‌لرزد و آمادگی واقعی برای استفاده از آن‌ها وجود ندارد، هیچ ارزشی ندارند. رئیس‌جمهوری که اضطراب از هر سو محاصره‌اش کرده است، چگونه می‌تواند تصمیمی درست بگیرد؟ اما پرسش مهم‌تر این است: آیا در یک نظام دموکراتیک می‌توان سرنوشت میلیون‌ها انسان را به دست یک نفر سپرد، حتی اگر او فردی مشروع و منتخب باشد؟
هرگونه اشتباه در ارزیابی شرایط، به بهای جان شمار عظیمی از غیرنظامیان بی‌گناه تمام خواهد شد. فارغ از اینکه قهرمان فیلم به مکرون شباهت داشته باشد یا نه، معنای اصلی اثر در ذهن کارگردان و تماشاگر شکل می‌گیرد.