مفهوم ایرانی «قدرت نرم»

استاد آمریکایی روابط بین‌الملل، جوزف نای، که در ۶ مه ۲۰۲۵ درگذشت، اصطلاح «قدرت نرم» را در سال ۱۹۹۰ ابداع کرد و بعدها در کتاب مشهور خود، «قدرت نرم: راهی برای موفقیت در سیاست بین‌الملل»، به تفصیل درباره آن نوشت. خلاصه مفهوم او این بود که یک کشور می‌تواند منافع خود را تأمین و زیان‌ها را از خود دور کند، بی‌آنکه به جنگ و به دست گرفتن سلاح نیاز داشته باشد؛ یعنی از طریق ابزارهای مسالمت‌آمیز، فرهنگی، هنری، ورزشی، تجاری و فناوری. اما در نظام خمینی، این مفهوم به بخشی از ماشین جنگ روانی، ایجاد سردرگمی، انتشار تبلیغات و کاشتن شایعات تبدیل شده است.
علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران و فرمانده قرارگاه «خاتم‌الانبیا»، یکشنبه گذشته، در دیدار با مسئولان «حوزه جنگ نرم» ــ که یکی از ادارات وابسته به نیروهای مسلح ایران است ــ گفت: «در رویارویی با جنگ نرم و شناختی، باید از تمامی ظرفیت‌های ملی و فرامرزی علیه دشمن استفاده کرد.»
پرونده «جنگ نرم» در ساختار نظامی ایران بر عهده نهادهای مرتبط با امور فرهنگی، رسانه‌ای و شناختی است؛ از جمله معاونت فرهنگی و جنگ نرم ستاد کل نیروهای مسلح ایران، که ابوالفضل شکارچی عهده‌دار آن است و هم‌زمان سخنگوی نیروهای مسلح نیز هست. تمرکز این بخش بر «رصد کارزارهای رسانه‌ای، روانی و فرهنگی‌ای است که تهران آنها را متوجه داخل ایران می‌داند»، افزون بر تلاش برای مقابله با آنها از طریق آنچه «تقویت جبهه معنوی داخلی» می‌نامد.
این است مفهوم نظام ایران از جنگ نرم؛ و سخنان عبداللهی با اظهارات اخیر رهبر در سایه، مجتبی خامنه‌ای، همخوانی دارد. خامنه‌ای پسر، چند روز پیش، در پیامی که اواخر ماه گذشته منتشر شد، به مسئولان درباره سخن گفتن علنی از نقاط ضعف کشور هشدار داد و از آنان خواست آنچه را «نقاط قوت و توانمندی‌ها و نقاط مثبت» ایران خوانده است، برجسته کنند.
این برداشت از معنای قدرت نرم، زیر عبای «جنگ» قرار می‌گیرد، نه برتری تمدنی و سلطه الگوی فرهنگی؛ بدون اینکه لزوماً جنگ و حمله و موشک و پهپاد و شبه‌نظامیانی در کار باشند که با تمام توان خود فعالیت می‌کنند.
آمریکا قدرت نرم خود را با هالیوود ــ و اکنون نتفلیکس و نمونه‌های مشابه آن ــ نیویورک‌تایمز، واشنگتن‌تایمز، سی‌ان‌ان، فاکس‌نیوز، مایکل جکسون، ویتنی هیوستون، مایکل جردن، کنتاکی، مک‌دونالدز، استارباکس، اپل، مایکروسافت، گوگل، ایکس، فیس‌بوک و... اعمال کرده است.
اینها برندها، خدمات، شخصیت‌ها، خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های آمریکایی‌اند که به شکلی ارگانیک با تصویر آمریکا در حافظه جهان پیوند خورده‌اند و آمریکا نیز با آنها پیوند خورده است.
این، قدرت نرم واقعی آمریکاست؛ نه ترویج شایعات و جعل اخبار، یا یورش‌های ارتش‌های دیجیتال، یا عملیات هک و نفوذ سایبری.
ایران، و این موضوع اثبات شده است، سرمایه‌گذاری زیادی در پرورش هکرهای دیجیتال می‌کند و در این زمینه پیشرفته است. این کشور از الگوی روسیه و چین پیروی می‌کند؛ دو کشوری که هر یک اپلیکیشنی دارند که نگرانی‌هایی درباره انحصارطلبی آمریکا برانگیخته‌اند: «تیک‌تاک» چینی و «تلگرام» روسی. با این حال، فاصله میان آمریکا و دیگر نقاط جهان همچنان بسیار زیاد است.
اما حتی در این عرصه نیز ایران فاصله بسیار زیادی با روسیه و چین دارد. بنابراین، سخن ما درباره مفهوم نظام ایران از قدرت نرم به پایان می‌رسد: این مفهوم یعنی جنگ روانی، یورش‌های شایعه و ایجاد سردرگمی، و شاید حملات سایبری، و القای یک روایت واحد به مردم.