بازپس‌گیری صنعا، مانند آزادسازی دمشق

جنگ کنونی یمن ممکن است به تغییری تاریخی بینجامد؛ همان‌گونه که در سوریه با سرنگونی نظامی دیگر هم‌پیمان ایران رخ داد. دولت قانونی یمن اکنون نفوذ خود را به بیش از دوسوم کشور گسترش داده و برای بازپس‌گیری مناطق باقی‌مانده می‌جنگد. اما پیشروی در همین بخش باقی‌مانده نیز، به دلایل جغرافیایی و نظامی، کار آسانی نیست؛ زیرا این جنگ، رویارویی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و حزب‌الله لبنان است که در ساختار فرماندهی و صفوف حوثی‌ها فعالیت می‌کنند. ازاین‌رو، با وجود دستاوردهایی که در شمال و جنوب‌غربی کشور حاصل شده، ممکن است این جنگ به‌سرعت تعیین تکلیف نشود.
این جنگ از چند جهت با جنگ پیشین یمن در سال ۲۰۱۵ تفاوت دارد. شبه‌نظامیان حوثی سال‌هاست زیر نظر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران فعالیت می‌کنند و آن‌گونه که برخی تصویر می‌کنند، مشتی پابرهنه و غارنشین نیستند. نیروهایشان در لبنان و عراق آموزش دیده‌اند و سال‌ها برای این رویارویی آماده شده‌اند؛ ازاین‌رو، این جنگ به رویارویی منطقه‌ای دیگری با تهران تبدیل شده است. گزارش‌های موثق حاکی از آن‌اند که عبدالرضا شهلایی، از فرماندهان نیروی قدس ایران، حمله اخیر حوثی‌ها به دشت تهامه را هدایت کرده است.
چند عامل تازه باعث شده‌اند جنگ امروز یمن با جنگ دیروز تفاوت داشته باشد. جامعه بین‌المللی که پیش‌تر دچار اختلاف بود، اکنون تقریباً در مخالفت با حوثی‌ها متحد شده است. این جامعه به این باور رسیده که جنگ کنونی، جنگی عادلانه در دفاع از مردم یمن است. افزون بر این، این جنگ با امنیت منطقه‌ای و تجارت بین‌المللی نیز ارتباط پیدا کرده است.
همچنین اراده‌ای برای پایان‌دادن به سلطه حوثی‌ها وجود دارد تا نفوذ ایران در منطقه کاهش یابد؛ نفوذی که با سرنگونی نظام اسد، حدود دو سال پیش، ضربه‌ای مهم دریافت کرد.
بریتانیا و ایالات متحده در جنگ پیشین یمن برای جلوگیری از پیشروی نیروها به سوی الحدیده و صنعا تلاش می‌کردند، زیرا بر این باور بودند که دستیابی به راه‌حل سیاسی در مذاکرات استکهلم، هدف موردنظر را محقق خواهد کرد. اما پس از نزدیک به یک دهه حکومت حوثی‌ها، روشن شده است که این گروه تفاوت چندانی با سازمان‌های تروریستی‌ مانند داعش و حزب‌الله ندارد. حوثی‌ها شاخه‌ای از شبکه وابسته به نظام ایران هستند، هرچند در برخی جزئیات با دیگر اجزای این شبکه تفاوت‌هایی دارند.
امسال، با افزایش اهمیت باب‌المندب، خطر حوثی‌ها در سطح بین‌المللی نیز بیشتر شده است؛ زیرا تنگه هرمز به دلیل جنگ با ایران تقریباً مسدود شده و دریای سرخ به گذرگاهی جایگزین برای صادرات انرژی تبدیل شده است. حوثی‌ها در هماهنگی با ایران اعلام کردند که هدفشان بستن این تنگه است. این گروه در راستای سیاست ایران برای هدف قراردادن نفت در حال ترانزیت، از برقراری محاصره دریایی علیه سعودی خبر داد و هدف قراردادن نفتکش‌های آن را آغاز کرد. در همین چارچوب، ماه گذشته جزیره میون و منطقه مخا را تصرف کرد؛ مناطقی که اخیراً آزاد شده‌اند.
پیش از این، جامعه بین‌المللی چندان به اصلاح وضعیت این کشور مصیبت‌زده اهمیت نمی‌داد؛ تا زمانی که یمن به مشکلی فراتر از رنج مردم این کشور و کشورهای همسایه تبدیل شد و امنیت کشتیرانی بین‌المللی را به خطر انداخت. در آن هنگام، اتحادیه اروپا، بریتانیا و دولت آمریکا به‌سرعت این اقدامات را محکوم کردند و پیشنهاد دادند برای هرگونه عملیات علیه گروه حوثی، پشتیبانی لجستیکی فراهم کنند.
اگر جنگ کنونی به اهداف خود دست یابد، سلطه حوثی‌ها بر مردم یمن پایان خواهد یافت و به رنج میلیون‌ها یمنی خاتمه داده خواهد شد. این جنگ همچنین حدود ۲۲ میلیون یمنی را که در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها زندگی می‌کنند، از لبه پرتگاه قحطی و بیماری‌های همه‌گیر نجات خواهد داد؛ چراکه بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، موارد ابتلا به وبا طی سه هفته سه برابر شده است. میلیون‌ها کودک نیز پس از سال‌ها محرومیت از تحصیل، به مدرسه بازخواهند گشت.
این گروه افراط‌گرای دینی، یمن را به گذرگاهی برای فراریان از جنگ و قحطی در شرق آفریقا، مسیری برای قاچاقچیان مواد مخدر و پناهگاهی برای دو سازمان القاعده و داعش تبدیل کرده است؛ دو گروهی که در آنجا فعالیت می‌کنند و با حوثی‌ها تعامل دارند. این گروه همچنین با سازمان تروریستی الشباب در سومالی، از طریق قاچاق سلاح، ارتباط دارد.
دوازده سال از حکومت حوثی‌ها گذشته است. این گروه با زور صنعا را به کنترل خود درآورد؛ درست مانند حزب‌الله لبنان، نامی شبیه به آن برای خود برگزید ــ «انصارالله» ــ و تصاویر رهبرانش را به نمایش گذاشت.
این جنگ با جنگ‌ها و درگیری‌های پیشین تفاوت دارد. این نخستین جنگی است که یمنِ برخوردار از دولت قانونی، به‌صورت یکپارچه آن را پیش می‌برد و نیروهای متنوع یمنی زیر پرچم آن گرد آمده‌اند؛ درحالی‌که در رویارویی‌های گذشته، این ائتلاف عربی و نیروهای دولتی بودند که می‌جنگیدند و توان و حضور نیروهای دولت در داخل کشور محدود بود.
رویارویی‌های هفته‌ها و ماه‌های آینده ممکن است سرنوشت‌ساز باشد؛ زیرا رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن هدف را مشخص کرده است: آزادسازی صنعا. اگر یمنی‌ها بتوانند گروه وابسته به ایران را شکست دهند، این پیروزی بزرگی در سطح منطقه خواهد بود؛ همان‌گونه که نیروهای احمد الشرع از استان ادلب حرکت کردند و پایتخت سوریه را از سلطه نظام اسد آزاد ساختند.