این اولین نشست سه جانبه عراقی، مصری و اردنی در بغداد نیست بلکه سال پیش نیز برگزارشد. و باز این اولین پیمان نیست بلکه پیش از آن پیمانهای دیگری وجود داشتند که اولینشان «پیمان بغداد» بود. بلوکبندی شش کشور از جمله ایالات متحده و بریتانیا که سال 1955 علیه اتحاد جماهیر شوروی تشکیل شد و پس از کمتر از چهارسال عراق ازآن خارج شد. اما محور جنجال برانگیزتر را صدام حسین در سال 1990با عنوان «شورای همکاری عربی» تأسیس و مصر، اردن و یمن را به آن محلق ساخت و زمینه حمله به کویت را 19 ماه پس از طرح شورا مهیا کرد.
عراق امروز در وضعیتی متفاوت با آن روزها قراردارد. حالتی معلق از زمان حمله امریکا و سرنگونی صدام درسال 2003. عراق کشوری است با نهادهای مدنی و نظامی با ثبات، اما برای محافظت از حاکمیت و بقای خود رنج میبرد. شمالش درمعرض تهدید و حملات مکرر ترکیه قراردارد و در جنوبش بین حاکمیت و شبه نظامیان ایرانی برسرمدیریت آن درگیری است. میانهاش درگیر «داعش» و «القاعده» است و جریانهای ایرانی در درون دستگاههای مهم حکومتی نفوذ کردهاند. ترکیه میخواهد بر بخشهایی از مناطق کردی و بعد ازآنها مسلط و بر نفت آنجا چیره شود. ایران اشتهای بیشتری برای استیلا بر مناطق نفتی و گذرگاههای زمینی دارد و عراق را امتداد جغرافیایی، تاریخی، فرقهای و اقتصادی خود میبیند و این نمایانگر بزرگترین طمعورزی نظام تهران است.
اگر این واقعیت و جنگ حاصل از آن را بفهمیم، نیاز عراق به کمک برای تحقق مقداری از توازن در برابر تهدیدها برای نابود ساختن حاکمیت و وجودش را میفهمیم. مصر به دلیل فاصله جغرافیایی و اردن به دلیل توانهای محدودش نمیتوانند با تهدیدهای ایرانی و ترکیه مقابله کنند. و به همین دلیل بعید میدانم هدف پیمان جدید بغداد به چالش کشیدن خطرخارجی باشد، بلکه حمایت از حکومت عراق در زمان خروج امریکا از منطقه است.
سرپا نگهداشتن عراق زمانی زیاد و تلاش منطقهای و بینالمللی بسیار در زمانی سخت و سرنوشت ساز میطلبد. خطر از خلأ پس از خروج امریکا ظاهر میشود چرا که مایه رقابتهای منطقهای و بینالمللی بیشتر میشود همچنانکه اکنون در افغانستان اتفاق میافتد. وضعیت عراق با افغانستان به دلیل برجستگی منابع و تا حدودی توان حکومت قابل مقایسه نیست که روزانه حدود سه میلیون بشکه نفت صادر میکند. عراق میخواهد با نفوذ ایران درخاکش و تلاشش برای تسلط بر تصمیمگیری و به کارگیری آن به عنوان پایگاهی برای طرحهای منطقهای مبارزه کند.
با اینکه عراق روی میز مذاکره کنندگان در وین و محل تبادل پیامها بین غرب و تهران است، اما فکرنمیکنم کسی بر نتایج به دستآمده از گفتوگوی توافق فراگیر زیاد حساب باز کند.
حکومت عراق برای مواجهه با ایران و حتی علیه عراقیهایی که برای منافع تهران فعالیت میکنند و در روز روشن دولت آقای مصطفی الکاظمی را تهدید میکنند، نیاز به حمایت دارد.
