آرامگاه کلئوپاترا!

جهان همچنان به کلئوپاترای افسونگر، ملکه‌ای که نزدیک بود بر جهان باستان حکومت کند، علاقه‌مند است؛ ملکه‌ای که نیرومندترین دو مرد امپراتوری روم، که بر جهان باستان فرمان می‌راند، یعنی ژولیوس سزار و مارک آنتونی، گرفتار افسون او شدند. تابستان گذشته، هنگام برگزاری مجموعه‌ای از سخنرانی‌هایم در کشورهای اروپایی، متوجه شدم که علاقه زیادی به ملکه کلئوپاترا وجود دارد و پرسشی که همواره تکرار می‌شد این بود: کلئوپاترا کجا دفن شده است؟ مقبره او کجاست؟ حتی افراد بسیاری از من خواستند کتابی درباره زندگی و مرگ کلئوپاترا بنویسم. واقعاً هم نگارش این کتاب را به زبان عربی به پایان رسانده‌ام و قرار است پس از آن به زبان انگلیسی منتشر شود.
واقعیت این است که برخی از مورخانی که درباره کلئوپاترا نوشته‌اند، هم‌عصر او نبوده‌اند، بلکه مدت قابل‌توجهی پس از مرگش زندگی می‌کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین آنها مورخ مشهور، پلوتارک، است. همین مسئله باعث می‌شود درباره برخی جزئیاتی که درباره او روایت شده، اطمینان نداشته باشیم؛ از جمله اینکه آیا کلئوپاترا با سم مار شاهی ـ کبرا ـ خودکشی کرده است یا نه. البته این صحنه از نظر نمایشی بسیار جذاب است، اما همچنان این پرسش باقی می‌ماند که آیا واقعاً چنین اتفاقی افتاده است یا نه؟ افزون بر این، روشن است که پلوتارک در حق کلئوپاترا، ملکه‌ای که از طریق رابطه‌اش با ژولیوس سزار و سپس مارک آنتونی تلاش کرد مصر را از دست جهان نجات دهد، انصاف را رعایت نکرده است. به همین دلیل، برخی مسئولیت بسیاری از اتفاقات را بر عهده او گذاشته‌اند، حتی مرگ مارک آنتونی را؛ پس از آنکه نامه‌ای به دست او رسید که در آن خبر مرگ کلئوپاترا را داده بودند. اما شکسپیر در نمایشنامه خود حق را به او داد.
حقیقتی که در آن هیچ تردیدی نمی‌توان داشت این است که هیچ‌کس نمی‌تواند با اطمینان به ما بگوید این ملکه کجا دفن شده است؛ زیرا همه آنچه در اختیار داریم بر روایت‌هایی متکی است که مدت‌ها پس از دوران او نقل شده‌اند. به یاد دارم زمانی که دانشجوی دانشگاه اسکندریه بودم، از استادم فوزی الفخرانی پرسیدم: کلئوپاترا کجا دفن شده است؟ او به من گفت: به کوم‌الدکه برو؛ آنجا خواهی فهمید که مومیایی ملکه ممکن است در مقبره دخترش، در کنار کاخ او، قرار داشته باشد؛ کاخی که اکنون زیر آب‌های دریای مدیترانه قرار گرفته است.
پژوهشگر دیگری نیز وجود دارد، کاتلین مارتینز، از جمهوری دومینیکن، که معتقد است، بلکه باور دارد، مقبره کلئوپاترا در منطقه تابوزیریس ماگنا در غرب اسکندریه، در ساحل شمالی، قرار دارد؛ جایی که معبدی متعلق به دوره یونانی ـ رومی وجود دارد که به پرستش اوزیریس اختصاص یافته است. دکتر مارتینز در این منطقه کاوش‌های علمی و سازمان‌یافته‌ای انجام داده است. با وجود کشف تندیس‌هایی از کلئوپاترا، همچنین سکه‌هایی با تصویر چهره ملکه و آثار باستانی متعدد دیگری که در داخل و خارج معبد کشف شده و به دوره یونانی ـ رومی تعلق دارند، تاکنون هیچ مدرکی پیدا نکرده‌ایم که ثابت کند کلئوپاترا در داخل این معبد دفن شده است.
من از دکتر مارتینز حمایت کردم و به او گفتم: «اگر مقبره را داخل معبد پیدا نکردی، معتقدم بخش دوم تابوزیریس ماگنا همچنان در زیر آب وجود دارد.» از همین رو، او باب بالارد، کاشف کشتی تایتانیک، را دعوت کرد و او نیز با یک گروه برای جست‌وجوی مقبره کلئوپاترای افسونگر در زیر آب به منطقه آمد.
اما همچنان این پرسش باقی است: آیا کلئوپاترای بطلمیوسی برای مصر جنگید؟ یا برای آنکه بانوی جهان و قدرتمندترین زن امپراتوری روم شود؟ یافتن مقبره کلئوپاترا یکی از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی خواهد بود که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان انتظار آن را می‌کشند و مقبره او اطلاعات بسیاری درباره زندگی و داستان واقعی او در اختیار ما خواهد گذاشت؛ نه آن داستانی که هالیوود به ما عرضه کرده است.