آرامگاه نفرتاری زیبارو

وقتی از ما می‌پرسند: کدام آرامگاه به‌طور کامل کشف شد و در دوران باستان به دست دزدان نیفتاده بود؟ پاسخ می‌دهیم: آرامگاه توت‌عنخ‌آمون، پادشاه مصر، که در سال ۱۹۲۲ کشف شد و درون آن ۵۳۹۸ قطعه از شاهکارهای گنجینه‌های باستانی یافت شد. و هنگامی که می‌پرسند: زیباترین آرامگاهی که کشف شده و در آن صحنه‌های دینی و آیینی تدفین با زیبایی خیره‌کننده‌ای وجود دارد، کدام است؟ در اینجا پاسخ، آرامگاه ملکه نفرتاری است؛ همسر اصلی رامسس دوم، پادشاهی که معبدی نیز در کنار معبد خود در ابوسمبل برای او ساخت. نام نفرتاری با عشق و زیبایی پیوند خورده است؛ افزون بر آنکه آرامگاه شگفت‌انگیزش در دره ملکه‌ها در اقصر قرار دارد.
چند سال پیش، هنگامی که مقابل ورودی آرامگاه ملکه نفرتاری در دره ملکه‌ها ایستاده بودم، اتفاق عجیبی برایم رخ داد. ناگهان دیدم زنی از آرامگاه بیرون آمد که با صدای بلند گریه و زاری می‌کرد. سعی کردم آرامش کنم و بفهمم در آرامگاه چه اتفاقی برایش افتاده است. وقتی فهمیدم آنچه درون آرامگاه دیده و زیبایی‌ای که با آن روبه‌رو شده بود، او را تا این اندازه تحت تأثیر قرار داده است، شگفت‌زده شدم!
نفرتاری زیبارو بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. دو طرف ایتالیایی و مصری به مناسبت همکاری مصر و ایتالیا در ارتباط با این آرامگاه، مراسم مهمی برگزار کردند؛ به‌ویژه از آن رو که آرامگاه را باستان‌شناس ایتالیایی، ارنستو شیپارلی، کشف کرده بود. مرمت این آرامگاه نیز به دست دو مرمت‌گر ایتالیایی، پائولو مورا و همسرش لورا، انجام شد. آن‌ها نقشی مهم در حفظ صحنه‌های شگفت‌انگیز آرامگاه و رنگ‌های خیره‌کننده آن داشتند. این مراسم با حضور شماری از مقام‌های مصری و ایتالیایی برگزار شد و فرصتی مهم برای گفت‌وگو درباره همکاری‌های باستان‌شناختی میان مصر و ایتالیا و نقش دانشمندان و مرمت‌گران ایتالیایی در حفظ آرامگاه نفرتاری بود.
سفیر ایتالیا که مدت کوتاهی از آغاز مأموریتش در مصر می‌گذشت، درباره همکاری‌های باستان‌شناختی میان مصر و ایتالیا سخن گفت؛ زیرا این همکاری پیشینه‌ای طولانی دارد و از سال ۱۹۰۴ آغاز شد، زمانی که ارنستو شیپارلی، باستان‌شناس ایتالیایی، فعالیت خود را در دره ملکه‌ها شروع کرد. او در آنجا آرامگاه‌های متعددی از فرزندان رامسس دوم و نیز آرامگاه همسر اصلی این پادشاه، نفرتاری زیبارو، را کشف کرد؛ آرامگاهی که نه‌تنها زیباترین آرامگاه دره ملکه‌ها، بلکه زیباترین آرامگاهی است که برای یکی از ملکه‌های جهان باستان ساخته شده است.
هنگامی که آرامگاه کشف شد، آثار باستانی بسیار اندکی در آن یافت شد؛ زیرا آرامگاه در دوران باستان مورد دستبرد قرار گرفته بود. اما زیبایی واقعی آن در صحنه‌ها و نقاشی‌های رنگارنگی بود که دیوارها را پوشانده بودند. با گذشت زمان، آرامگاه با مشکلات متعددی روبه‌رو شد؛ ترک‌هایی در میان نقاشی‌ها پدیدار شدند و نمک‌ها نیز بر نقوش و رنگ‌های موجود بر دیوارها تأثیر گذاشتند.
سپس در سال ۱۹۸۸، لوئیس مونریال، مردی بزرگ، طرح مهمی برای نجات و مرمت آرامگاه ارائه کرد. او توانست با مرمت‌گر ایتالیایی، پائولو مورا، همکاری کند. مورا همراه با گروهی برای کار در داخل آرامگاه به مصر آمد. هدف، نجات صحنه‌های مربوط به نفرتاری و بازگرداندن آرامگاه به وضعیتی بود که حفظ آن را برای نسل‌های آینده امکان‌پذیر سازد. کارهای بسیار دقیقی برای تثبیت نقاشی‌ها و رنگ‌ها و ترمیم آسیب‌هایی که به دیوارهای آرامگاه وارد شده بود، آغاز شد.
پس از پایان عملیات کاوش و مرمت، آرامگاه بار دیگر زیبایی خود را آشکار کرد. آرامگاه نفرتاری همچنان یکی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های هنر مصر باستان باقی ماند؛ گواهی بر نبوغ هنرمند مصری که توانسته بود دیوارهای آرامگاه را به تابلویی هنری و یکپارچه از رنگ‌ها و صحنه‌ها تبدیل کند.