ممدوح المهینی
مدیر کل کانال های العربیه و الحدث
TT

آمریکایی‌ها به سادات ادای احترام می‌کنند… چرا عرب‌ها به او حمله می‌برند؟

کنگره آمریکا دیروز با اعطای مدال طلایی خود از انور السادات، رئیس‌جمهوری فقید مصر، تجلیل کرد؛ افتخاری که او سزاوارش بود، هرچند ۴۵ سال دیرتر از موعد به او اعطا شد.
نکته متناقض ماجرا این است که آمریکایی‌ها از او تجلیل می‌کنند، درحالی‌که برخی عرب‌ها به او حمله می‌برند و چهره‌اش را مخدوش می‌سازند. عجیب‌تر آنکه رهبری برخی از این کارزارهای ناعادلانه را شهروندان مصری بر عهده دارند. سادات از جنس رهبران واقعی بود؛ رهبرانی که تأثیرشان پس از درگذشتشان، و شاید حتی چند دهه بعد، آشکار می‌شود؛ زیرا از حس سیاسی و تاریخی برخوردارند که به آنان امکان می‌دهد آینده را پیش‌بینی کنند.
رئیس‌جمهوری السادات چه ویژگی‌هایی داشت؟
السادات مرد جنگ بود و تنها پیروزی مصر بر اسرائیل را رقم زد؛ پیروزی‌ که بخشی از اعتمادبه‌نفس و احترام را به مصری‌ها و عرب‌ها بازگرداند.
مورخان درباره اینکه این پیروزی کامل بود یا ناقص، بحث می‌کنند؛ اما به نظر من، این موضوع اهمیت چندانی ندارد. السادات پیروز شد و به آنچه از جنگ می‌خواست دست یافت: بازپس‌گیری سرزمین‌های اشغالی مصر از راه مذاکره و پایان دادن به وضعیت فرسایشی جنگ.
السادات حاکمیت مصر را احیا کرد و کشورش را از جنگ‌های ویرانگر دور ساخت. آیا مخالفانش می‌خواستند مصر وارد دورهای پی‌درپی از جنگ شود؛ جنگ‌هایی که جامعه‌اش را از پا درمی‌آورد، اقتصادش را نابود می‌کرد، وحدتش را از هم می‌گسست و دولت مصر را تضعیف می‌ساخت؟
چهره السادات به‌شدت مورد تخریب قرار گرفت، اما مصر را به مدت ۴۵ سال از جنگ دور نگه داشت. بخشی از این دستاورد را باید به حساب او گذاشت؛ زیرا مسیری را که جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهوری پیشین، برای مصر ترسیم کرده بود و بر تقابل استوار بود، تغییر داد. عبدالناصر نیز بعدها، پس از شکست سال ۱۹۶۷، از برخی انتخاب‌های خود عقب‌نشینی و به اشتباهاتش اعتراف کرد.
السادات مصر را از مفهوم رهبری فرامرزی بیرون آورد؛ مفهومی که ذهن رهبران جمهوری‌های عربی را تسخیر کرده بود. اما سرنوشت همه آن رهبرانی که با او دشمنی می‌کردند چه شد؟ صدام، القذافی و اسد. جنون عظمت‌طلبی با کشورهایشان چه کرد؟ کشورهایی که ویران شدند، و خانواده‌هایشان که پراکنده شدند و به کشورهای دیگر پناه بردند؟ در مقابل، دختر السادات مدالی را دریافت کرد که به پدرش اعطا شده بود؛ پدری که اکنون با احترام در آرامگاهش آرمیده است.
السادات مفهوم متفاوتی از رهبری را بنیان گذاشت: رهبر واقعی کسی است که از کشور و مردمش در برابر مداخلات و جنگ‌های بیهوده محافظت کند، نه کسی که آنان را به ورطه چنین جنگ‌هایی بکشاند.
السادات همچنین از حس سیاسی دقیقی برخوردار بود؛ او ائتلاف‌های مصر را از اردوگاه شوروی به اردوگاه آمریکا منتقل کرد. چند سال پس از مرگ او، اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید و اردوگاه شرق از هم پاشید و ایالات متحده به قدرت مسلط جهان، چه از نظر نظامی و چه اقتصادی، تبدیل شد. او همچنین از نخستین کسانی بود که خطر نظام ایران و عقیده توسعه‌طلبانه آن را درک کرد؛ امروز می‌دانیم که منظورش چه بود.
البته السادات نیز عیب‌ها و اشتباهاتی داشت که شاید برجسته‌ترین آن‌ها گشودن راه برای گروه‌های اسلام‌گرا به‌منظور مقابله با جریان‌های ناصری و چپ‌گرا بود. این خطای محاسباتی‌ بود که جانش را بهای آن پرداخت.
السادات در معرض کارزارهای گسترده‌ای قرار گرفت که هرگز فروکش نکردند؛ کارزارهایی که جریان‌های گوناگون، از چپ‌گرایان تا اسلام‌گرایان افراطی، آن‌ها را هدایت می‌کردند. اما این جریان‌ها، پس از گذشت بیش از ۴۵ سال، نتوانستند میراث او را ویران کنند. همان‌گونه که عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهوری مصر، درباره او گفت: «او حتی در غیاب خود نیز مخالفانش را شکست داد!»