«حاصل» پربار… در ده روز گذشته

«حاصل» رویدادهای ده روز گذشته کاملاً پربار بوده است. مگر هر هفته معادله سیاسی در ایالات متحده، «رهبر جهان آزاد»، دگرگون می‌شود و قوه قانون‌گذاری آن از دست راست‌گرایان جمهوری‌خواه به لیبرال‌دموکرات‌ها می‌افتد و ایالت‌های «جنوب عمیق» نیز این جهش بزرگ را کامل می‌کنند و نقشه‌ها و وفاداری‌هایی را که یک قرن قدمت دارند، تغییر می‌دهند؟
همچنین، مگر هر هفته در اسرائیل «جادو بر سر جادوگر برمی‌گردد»؟ همان اسرائیلی که مدت‌هاست با مانورهای بنیامین نتانیاهو، دروغ‌ها و باج‌خواهی‌هایش کنار آمده بود، تا اینکه مخالفان او از گرایش‌های گوناگون سرانجام چیزی یافتند که، دست‌کم در مقطعی، آنان را علیه یکی از سرسخت‌ترین چهره‌های روزگار متحد کند. در اینجا باید پذیرفت که این شخص دولت عبری را از نو تعریف کرد و آن را مطابق میل و بر اساس منافع شخصی خود شکل داد.
افزون بر آنچه گذشت، ما این روزها در جهانی سرگردان زندگی می‌کنیم؛ جهانی هراسان و سردرگم میان «معلوم» ناشناخته و «ناشناخته» معلوم! فناوری چنان فربه شده که از مرزهای درک انسان فراتر رفته و ترمزها، ضوابط و الگوریتم‌هایش از کنترل خارج شده‌اند... از یک سو، اسرار گشوده در اتاق‌های غول‌های سایبری و از سوی دیگر، آسمانی که بر رفت‌وآمد، تجارت، دیپلماسی و تعامل انسانی بسته شده است.
در مقابل، دیگر توانایی سیاستمداران برای درک پیامدهای تصمیم‌های جنگ و صلح، از توانایی انسان عادی در فهم آنچه پیرامونش می‌گذرد بیشتر نیست. حتی درک این مسئله که چه چیزی می‌تواند از او محافظت کند و خانواده و شغلش را در نبود «شبکه ایمنی» حفظ کند؛ شبکه‌ای که هوش مصنوعی عملاً آن را از میان برده است.
این روزها دوستان و آشنایان را می‌بینیم و آن‌ها از ما درباره «پیش‌بینی‌ها» در خصوص جنگ با ایران می‌پرسند.
می‌پرسند آیا دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، عزم خود را برای برانداختن حکومت «ملاها» جزم کرده است؟ گروه دیگری نیز بی‌پرده از نگرانی خود درباره هشدارهای مکرر دولت بریتانیا سخن می‌گویند؛ هشدارهایی درباره «اتفاقی» در افق که احتیاط و «ذخیره‌سازی آذوقه» را ضروری می‌کند. همه این‌ها در فضایی غریب و مبهم رخ می‌دهد؛ فضایی که در آن آدمی نمی‌داند دقیقاً با کدام دشمن باید بجنگد، برای چه هدفی و با چه نوع سلاحی.
آیا قوطی‌های کنسرو، بطری‌های آب و باتری‌ها می‌توانند ما را نجات دهند؛ ما که به تعبیر ضرب‌المثل عامیانه، «در جشن عروسی مثل کرها» شده‌ایم؟
آیا «دموکراسی‌هایمان» می‌توانند پرسش‌ها و نگرانی‌های ما را به گوش کسانی برسانند که تصور می‌کنیم بسیار بیش از ما می‌دانند؟ آیا پس از همه تجربه‌های گذشته، از «جنگ ویتنام» تا «جنگ عراق» و از آنجا تا «جنگ اوکراین»، هنوز باور داریم که انتخاب‌های «آزادانه» ما از طریق صندوق‌های رأی می‌تواند دولت‌هایی دوراندیش، مسئولیت‌پذیر و صادق در اختیارمان بگذارد؟
واقعیت این است که امروز، با وجود پیشرفت شگفت‌انگیز علمی و مادی‌مان، از ناتوانی در پیوند دادن امور به یکدیگر رنج می‌بریم؛ از جمله رابطه میان محرومیت و افراط‌گرایی، تعصب دینی و تعصب دینیِ متقابل، خصومت با دیگران... و تناقض‌های درون یک اردوگاه واحد.
ما دهه‌های طولانی «جنگ سرد» را تجربه کردیم؛ جنگی که در آن آنچه «جهان آزاد» نامیده می‌شد، با کشورهای «پشت پرده آهنین» می‌جنگید. در آن روزگار، بسیاری از «بازهای» غرب، از جمله ژنرال الکساندر هیگ، وزیر خارجه پیشین آمریکا، برای نظریه‌پردازی درباره نه‌تنها «ائتلاف‌های محاصره و مهار»، بلکه امکان به‌راه‌انداختن «جنگ‌های هسته‌ای محدود (!)» پا به میدان گذاشتند.
همچنین، رهبران جهان، در شرق و غرب، برای سرعت بخشیدن به تشکیل ائتلاف‌ها و ائتلاف‌های متقابل، شریف‌ترین اصول را بی‌ارزش کردند و از همه اشکال تعصب و افراط‌گرایی حمایت کردند. پیامدهای این رویکرد، از جمله سلب آزادی‌ها، کند شدن روند توسعه و سرکوب شایستگی‌ها بود؛ چه رسد به سلسله «جنگ‌های کوچک» نیابتی... در شرایطی که امکان آغاز جنگی بزرگ، که بمب‌های هیدروژنی تکلیف آن را یکسره کنند، وجود نداشت.
اما تناقض ماجرا آنجا بود که پیروزی تاریخی‌ای که اردوگاه غرب از نظر نظامی نتوانسته بود به دست آورد، با کمک «دشمنش»، یعنی اردوگاه شرق، و از راه اقتصادی نصیبش شد.
به این ترتیب، پس از فروریختن «دیوار برلین»، اتحاد دوباره آلمان و فروپاشی «پیمان ورشو»، روشن شد که بخش بزرگی از مردم کشورهای اروپای شرقی، که «بازهای» غرب ترجیح می‌دادند «بمیرند اما کمونیست باقی نمانند»، بسیار راست‌گراتر از مردم اروپای غربی هستند. این واقعیت نه‌تنها در آلمان شرقی، که بزرگ‌ترین پایگاه‌های راست افراطی نونازی در آن قرار دارند، بلکه در کشورهایی چون لهستان، مجارستان، جمهوری چک و برخی جمهوری‌های سابق شوروی نیز تأیید شد.
در مقابل، پس از جنگ افغانستان، که تا حد زیادی در فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نقش داشت، ایالات متحده و متحدان آتلانتیکی‌اش دریافتند که «جهنم» کمونیسم برایشان از «بهشت» اسلام سیاسی قابل‌تحمل‌تر بود؛ همان اسلام سیاسی‌ای که مدت‌ها از آن حمایت کرده بودند تا در برابر چپ‌گرایان منطقه‌ای و جهانی بایستد.
اما به زمان حال بازگردیم. امروز تردیدها و نگرانی‌هایی پیش روی ما قرار گرفته است.
تردیدها و نگرانی‌های بزرگی که در برابر آن‌ها، افول توانایی نظام‌های سیاسی موسوم به «دموکراتیک» آشکار می‌شود؛ نه‌فقط در اعمال حکمرانی شایسته، بلکه در تقویت مفهوم دموکراسی، تثبیت آزادی‌ها، اصول عدالت و حقوق بشر و احترام به قانون و نهادها نیز.
در اینجا، و فقط در اینجا، می‌توان به امکان پاسداری از یک جامعه بین‌المللی سالم اطمینان داشت؛ جامعه‌ای که صلح را حفظ کند و ارزش‌های انسانی را پاس بدارد.