اسرائیل… تغییر چهره‌ها یا تغییر رویکرد؟

بی‌تردید، انتخابات اخیر در اسرائیل از همه نظر اهمیت دارد. بااین‌حال، در مورد اسرائیل به‌طور خاص، و شاید تنها در همین مورد، کسی که تحولات سیاسی را دنبال می‌کند، به‌سرعت درمی‌یابد که سقوط بنیامین نتانیاهو و صعود گادی آیزنکوت، ژنرال پیشین و نخست‌وزیر مکلف، ممکن است چیزی جز بازتولید همان نظام سیاسی و صرفاً جابه‌جایی چهره‌ها نباشد.
در واقع، آنچه رخ می‌دهد بازی با زمان و جایگزین‌کردن چهره‌ای با چهره‌ای دیگر است که در عمق، همان ویژگی‌های پیشین را دارد؛ بی‌آنکه به ظاهر فریبنده و متفاوت آن توجه شود. به‌خوبی درک می‌کنیم که جنایت‌های نتانیاهو چنان هولناک و در تعارض با همه ارزش‌های انسانی بوده است که آرزوی سقوط او برای بسیاری، خود به‌تنهایی دستاوردی به شمار می‌آید. به بیان دیگر، نمی‌توان از مردمی که کودکان، زنان، سرزمین، خانه و حتی درختانشان را از دست داده‌اند، انتظار داشت کاملاً بی‌طرفانه قضاوت کنند و دریابند که تغییر او شاید فرصتی تازه برای اسرائیل فراهم کند تا در برابر جهانی که تازه محاسبات خود را درباره این کشور تغییر داده است، موقعیتش را ترمیم کند.
ما بر این باوریم که امید بستن به ایجاد تحولی بنیادین در سیاست اسرائیل در قبال مسئله فلسطین، امیدی آرمان‌شهری است. داده‌های عینی نشان می‌دهند که آیزنکوت دقیقاً در چارچوبی حرکت می‌کند که نتانیاهو و متحدانش ترسیم کرده‌اند. این امر به‌روشنی در پذیرش «وتوی» مطلق از سوی نخست‌وزیر جدید علیه تشکیل کشور مستقل فلسطینی آشکار می‌شود؛ موضعی که او در آخرین کارزار انتخاباتی‌اش صریحاً اعلام کرد. این همسانی ایدئولوژیک میان دو مرد، رویکرد نظامی آن‌ها را نیز دربرمی‌گیرد. آیزنکوت مرد صلح نیست؛ برعکس، اطلاعات منتشرشده درباره او نشان می‌دهد که وی طراح واقعی رویدادهای سال ۲۰۰۸ بوده است؛ رویدادهایی مبتنی بر ویران‌سازی فراگیر و استفاده از نیروی مفرط علیه غیرنظامیان و زیرساخت‌ها با هدف تحمیل بازدارندگی. این همان رویکردی است که دولت‌های پیاپی نتانیاهو برای نابودی زیرساخت‌ها و ابتدایی‌ترین ملزومات زندگی ساکنان غزه به کار گرفته‌اند.
افزون بر این، شیوه برخورد نخست‌وزیر جدید با پرونده شهرک‌سازی، از تقسیم‌بندی آشکار نقش‌ها پرده برمی‌دارد. آیزنکوت درحالی‌که با هدف بهبود وجهه بین‌المللی اسرائیل و تلاش برای فرو نشاندن خشم پایتخت‌های غربی، تروریسم شهرک‌نشینان را محکوم می‌کند، گزارش‌های خبری حاکی از آن است که برنامه‌های امنیتی و سیاسی او هیچ قصدی برای برچیدن بلوک‌های بزرگ شهرک‌سازی در کرانه باختری ندارند؛ بلکه او این شهرک‌ها را بخشی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی اسرائیل می‌داند.
با توجه به این ویژگی‌های عمیق و مشترک، امید بستن به اینکه تفاوت میان این دو مرد در شیوه مدیریت مناقشه ثمر خواهد داد، به چیزی شبیه توهمی بدل می‌شود که سیاست و انتخابات از طریق روش تغییر پوست، و نه چیزی بیش از آن، ایجاد می‌کنند. ازاین‌رو، به ارزیابی ما، اختلاف میان این دو در ظاهر است، نه در محتوا. آیزنکوت هیاهو و پرونده‌های قضایی نتانیاهو را با خویشتن‌داری خاموش یک نظامی و تلاش برای ترمیم روابط دیپلماتیک آسیب‌دیده جایگزین می‌کند؛ اما در نهایت، هر دو در همان مسیر حرکت می‌کنند: تضمین برتری نظامی، از میان بردن ایده تشکیل کشور فلسطین و مقابله بی‌امان با آن.
با در نظر گرفتن همه این داده‌ها که بر همسانی ایدئولوژیک و ماهوی میان این دو مرد تأکید دارند، به نظر می‌رسد آن موج حمایت بین‌المللی که مسئله فلسطین در پی جنایت‌های نتانیاهو به دست آورده بود، پس از این انتخابات با چالشی از نوعی دیگر روبه‌رو شود؛ چالشی که از صعود نخست‌وزیر جدیدی ناشی می‌شود که می‌کوشد اشغالگری را با زبانی دیپلماتیک، متفاوت و غیرمستقیم به بازار عرضه کند، بی‌آنکه در ماهیت آن تغییری ایجاد کند.
نگرانی از همین‌جا سرچشمه می‌گیرد: مبادا رنج مردم غزه قربانی فرصتی شود که انتخابات اخیر برای ترمیم وجهه اسرائیل فراهم کرده است و در قبال دستاوردهای مسئله فلسطین نوعی رخوت و سستی پدید آید. برجسته‌ترین دستاورد مسئله فلسطین در عرصه بین‌المللی، گسترش موج به‌رسمیت‌شناختن کشور فلسطین به‌عنوان گامی برای حفاظت از «راه‌حل دوکشوری» بوده است. از دیگر دستاوردهای بسیار مهم، پیگیری حقوقی بی‌سابقه در سطح بین‌المللی از سوی دیوان بین‌المللی دادگستری است؛ نهادی که اسرائیل را برای نخستین بار در تاریخ خود با اتهام ارتکاب «نسل‌کشی» در پرونده‌ای روبه‌رو کرد که آفریقای جنوبی مطرح کرده و ده‌ها کشور از آن حمایت کرده‌اند. همچنین در احکام دیوان کیفری بین‌المللی، نتانیاهو و شماری از وزیران دولتش به اتهام ارتکاب جنایت‌های جنگی و جنایت علیه بشریت، تحت تعقیب بین‌المللی قرار گرفته‌اند. نباید تحولات کیفی و مهم در افکار عمومی جهان و موج گسترده همبستگی شکل‌گرفته را نیز از یاد ببریم. شاید بزرگ‌ترین تحولی که بتواند در آینده تفاوتی اساسی رقم بزند، ترک برداشتن حمایت مطلق در داخل ایالات متحده باشد.
حرف آخر اینکه سیاست‌های اسرائیل، سیاست اشخاص نیست، بلکه عقیده‌ای است که بر جانشینان یکدیگر در مسند قدرت حکم می‌راند. چالش این است که چگونه نگذاریم مسئله فلسطین، زمان و فرصت‌هایش را صرف فرصت‌های موهوم ترمیم و بهبود وجهه اسرائیل کند.